Beta Attenüasyonu ile PM10 / PM2,5 Ölçümü

Beta attenüasyonu nasıl çalışır?

Beta attenüasyonu (beta zayıflaması) yönteminde ortam havası belirli bir debiyle çekilir ve partiküller bir filtre bandı üzerinde toplanır. Düşük enerjili bir radyoaktif kaynaktan çıkan beta ışınları filtreden geçerken, toplanan partikül kütlesi arttıkça daha fazla soğurulur. Dedektöre ulaşan ışın şiddetindeki azalma, filtredeki toz kütlesinin ölçüsüdür. Kütle artışı ile örneklenen hava hacmi birlikte değerlendirilerek µg/m³ cinsinden derişim hesaplanır.

Bant ilerleyerek her ölçüm için temiz bir bölge sunar; bu sayede ölçüm uzun süre kesintisiz sürdürülebilir. Çift beta düzenlerinde iki ayrı hat ile PM10 ve PM2,5 değerleri eş zamanlı elde edilir.

Ne ölçer, nerede kullanılır?

Yöntem, havadaki partikül maddenin kütle derişimini ölçer ve başlık seçimine göre PM10, PM2,5 veya PM1 fraksiyonlarını verir. Başlıca kullanım alanları:

• Kentsel ve endüstriyel hava kalitesi izleme istasyonları
• Ulusal ve yerel ölçüm ağları
• Çevresel etki değerlendirmesi ve saha kampanyaları
• Mobil ölçüm kabinleri

Avantajlar ve sınırlamalar

Beta attenüasyonu, partikülün rengi ve kimyasal bileşiminden büyük ölçüde bağımsız olarak kütle ölçtüğü için ortam havası izlemede yaygın kullanılır. Saatlik veya daha kısa aralıklarla otomatik veri üretir ve gözetimsiz çalışabilir.

Sınırlamalar: nem ve uçucu bileşenler ölçümü etkileyebildiğinden numune hattında nem kontrolü (ısıtma veya kurutma) gerekir. Filtre bandı sarf malzemesidir ve periyodik değiştirilmelidir. Yöntem gravimetrik referans yöntemiyle karşılaştırılarak doğrulanır; bu karşılaştırma saha kalibrasyonunun parçasıdır. Radyoaktif kaynak içerdiğinden cihazın taşınması ve saklanması ilgili mevzuata uygun yapılmalıdır.

İlgili standartlar

Referans gravimetrik yöntem EN 12341, otomatik ölçüm sistemlerinin uygunluk değerlendirmesi ise EN 16450 ile tarif edilir. Cihaz tipi onayları EN 15267 sertifikasyon sistemi kapsamında ele alınır.

Seçim ve uygulama notları

Seçim yaparken hedef fraksiyon (PM10, PM2,5, PM1), numune nem kontrolü ve istasyon altyapısı değerlendirilir. İzleme ağlarında cihazın gravimetrik referans örnekleyicilerle periyodik karşılaştırılması, veri kalitesinin korunması için yaygın bir uygulamadır.

Tetra ve beta partikül monitörleri

Tetra, beta attenüasyonlu partikül monitörlerini Türkiye’de tedarik eder, kurar, devreye alır, kalibre eder ve yedek parça ile servis desteği verir. Thermo Scientific 5014i beta partikül monitörü, 5028i çift beta partikül monitörü ve ışık saçılımını beta ölçümüyle birleştiren 5030i SHARP bu yöntemi kullanan ürünlerdir. Tetra, bu monitörleri hava kalitesi ölçüm istasyonu kabinlerine de entegre eder.